Жүгіру
Жеңілірек — әрдайым жылдам емес. Май массасының азаюы нәтижені шынымен жақсартады, бірақ әр жүгірушінің шегі бар, одан асқанда май емес, сүйек, гормондар және жұмысқа қабілеттілік кете бастайды. Өлшеудің міндеті — бұл шекті одан асып кетпей тұрып табу.
Жүгіруде дене құрамы нені шешеді
Төзімділікке жүгіруде дене салмағы — спортшы әр қадамда жеделдететін және көтеретін жүк. Сондықтан дене құрамы жүгірудің үнемділігіне тікелей әсер етеді, әрі дәл осы жерде мамандықтың басты қаупі туындайды: салмақты пайдалы шектен әрі азайтуға деген еліктіру.
Тұрақты өлшеу екі міндетті де бірден шешеді. Ол бұлшықет массасы сақталғанда май массасының кетіп жатқанын көрсетеді — әрі бір мезгілде майсыз масса жоспарланбаған түрде төмендей бастағанда тамақтанудың жеткіліксіздігінің ерте сигналы болады.
45%
спортшы энергетикалық қолжетімділіктің жеткіліксіздігіне тап болады. Ол төзімділікті, жарылыс күшін және зейінді төмендетеді — әрі ауру себепті жіберілген жаттығулар санын арттырады.1
Өлшеу жауап беретін сұрақтар
Салмақ азайғанда нақты не кетеді?
Май массасы индексінің әрбір төмендеуі жүгіру жылдамдығының артуымен қатар жүрді: 886 жүгірушіні 17 жыл бақылағанда әйелдерде кг/м²-ге −0,31 км/сағ, ер адамдарда −0,43.2 Бірақ ұтысты май массасының азаюы береді. Егер онымен бірге майсыз масса да кетсе — үнемділік артады, ал жұмысқа қабілеттілік төмендейді.
Спортшы жеткілікті тамақтанып жүр ме?
Майсыз массаның жоспарланбаған төмендеуі — энергетикалық қолжетімділіктің жеткіліксіздігінің өлшеуге болатын ең ерте белгісі. Ол спортшылардың шамамен 45%-ында кездеседі және жаттығу жауабының нашарлауымен әрі аурушаңдықтың артуымен байланысты.1 Диагнозды дәрігер қояды; өлшеу мұқият қарауға себеп береді.
Одан төмендеуге болмайтын шек қайда?
Қауіпсіз ең аз шектің практикалық бағдары ретінде ер адамдарда шамамен 5% май, әйелдерде 12% саналады, әрі нақты спортшы үшін оңтайлы мән әдетте осы ең аз шектен жоғары.3 Бірыңғай «дұрыс» пайыз жоқ — спортшы сау әрі жылдам болатын жеке дәліз бар.
Аяқтар симметриялы ма?
Майсыз массаның сегменттік талдауы әр аяқтың бұлшықет массасын бөлек көрсетеді. Бұл — жарақаттан кейін оралу кезінде және көлемдердің өсу кезеңдерінде пайдалы бағдар, бірақ оны динамикада оқу керек: бір реттік шағын алшақтықтар әдіс қателігімен шамалас.
Әдіс туралы — шыншыл. Өте «құрғақ» спортшыларда биоимпеданс май пайызын DXA-ға қатысты төмендетіп көрсетуге бейім — студент қыз спортшыларды зерттеуде айырма шамамен 3,3 пайыздық тармақ болды.4 Сондықтан арық жүгірушідегі абсолютті мәнді сақтықпен түсіндіру керек, ал жұмысты бір аспаптағы динамикамен жүргізген жөн. Сүйек тінінің тығыздығын бағалауға биоимпеданс арналмаған: оның төмендеуіне күдік болса DXA қажет, әрі дене құрамын өлшеу мұнда тексеруді алмастыру емес, жолдама беруге себеп болады.
Жылдық циклда қашан өлшеу керек
Дененің шыңдық композициясы — жыл бойғы күй емес, фаза. Олимпиада деңгейіндегі жүгіруші қызды көп жылдық бақылауда дайындық кезеңі салмақ пен майдың жарыстық мәндерінен 2–4% жоғары саналы түрде өтті, әрі бұл кемшілік емес, норма болып саналады.5
Қалпына келу кезеңі
Базалық көрсеткіштер
Спортшыны демалған күйде өлшеу. Бұл — май пайызы бойынша абстрактілі мақсат емес, оралатын жеке норма дәлізі.
Дайындық кезеңі
Біртіндеп өзгерістер
Дене құрамын мақсатты түрде түзететін жалғыз фаза. Қауіпсіз қарқын — аптасына 0,5–1 кг-ға дейін май массасы.3
Жарыс кезеңі
Ұстап тұру және тамақтануды бақылау
Міндет — форманы өзгерту емес, майсыз массаның төмендемеуін қадағалау. Оның жоспарланбаған төмендеуі — тамақтануды қайта қарау сигналы.
Маусымаралық кезең
Базаға оралу
Жарыстық мәндерге қатысты жоспарлы жоғарылату — жылдық циклдің бөлігі және сүйектер мен гормондық аяға салдарсыз ұзақ мансаптың шарты.
Қалпына келу кезеңі
Базалық көрсеткіштер
Спортшыны демалған күйде өлшеу. Бұл — май пайызы бойынша абстрактілі мақсат емес, оралатын жеке норма дәлізі.
Дайындық кезеңі
Біртіндеп өзгерістер
Дене құрамын мақсатты түрде түзететін жалғыз фаза. Қауіпсіз қарқын — аптасына 0,5–1 кг-ға дейін май массасы.3
Жарыс кезеңі
Ұстап тұру және тамақтануды бақылау
Міндет — форманы өзгерту емес, майсыз массаның төмендемеуін қадағалау. Оның жоспарланбаған төмендеуі — тамақтануды қайта қарау сигналы.
Маусымаралық кезең
Базаға оралу
Жарыстық мәндерге қатысты жоспарлы жоғарылату — жылдық циклдің бөлігі және сүйектер мен гормондық аяға салдарсыз ұзақ мансаптың шарты.
Жүгіруде InBody нәтижелер парағын қалай оқу керек
InBody 770S нәтижелер парағы · «Дене құрамы»
Бұл жаттықтырушыға не береді
45%
спортшы энергетикалық қолжетімділіктің жеткіліксіздігіне тап болады — жаттығу жауабын нашарлататын әрі аурушаңдықты арттыратын жағдайға.1
60 сек
бір спортшыға: бүкіл жаттығу тобын бір сабақта өлшеп, салыстыруға келетін деректермен жұмыс істеуге болады.
0 мЗв
сәулелік жүктеме — өлшеуді бүкіл маусым бойы тұрақты түрде қайталауға болады.
Ескертпе: дене құрамын талдау энергетикалық қолжетімділіктің жеткіліксіздігін диагностикаламайды және сүйек тығыздығын өлшемейді. Ол тін массасының динамикасын көрсетеді — спортшыны дәрігер мен диетологқа уақтылы жіберу үшін бұл жеткілікті.
Бұл деректермен қалай жұмыс істеуді ұсынамыз
- Нәтиже — алдымен спортшыға — дене құрамы туралы деректер медициналық ақпаратқа жатады: спортшы оларды бірінші болып көреді және оған тағы кімнің қол жеткізетінін шешеді.
- Рейтингсіз және салыстырмалы кестелерсіз — халықаралық ұсынымдар дене құрамын жалпы жиналыстарда талқылауға және спортшыларды рейтингке тізуге тікелей кеңес бермейді — төзімділік түрлерінде бұл әсіресе сезімтал.
- Пайыздың орнына килограмм — май және майсыз массаның килограммдағы өзгерісі талқылауда «май пайызына» қарағанда ақпаратты әрі қауіпсіз.
- Бірыңғай «мінсіз» көрсеткіш жоқ — халықаралық сарапшы топтары тікелей көрсетеді: мақсат қою және баға беру үшін массаның немесе май массасының бірыңғай мәні жоқ.6 Бағдар — спортшының жеке динамикасы.
- Бір аспап, бір хаттама — аспаптар мен әдістер бірін-бірі алмастырмайды: тек бір құрылғыда бірдей жағдайда (таңертең, аш қарынға, жаттығуға дейін) жүргізілген өлшеулерді салыстыру дұрыс.7
Дереккөздер
- 1.Gallant T.L. et al. Low Energy Availability and Relative Energy Deficiency in Sport: A Systematic Review and Meta-analysis. Sports Medicine, 2025;55(2):325–339. Диагностиканы аспап емес, дәрігер клиникалық хаттама бойынша жүргізеді. дереккөз
- 2.Genton L. et al. An Increase in Fat Mass Index Predicts a Deterioration of Running Speed. Nutrients, 2019. 886 жүгірушіні бақылау, 17 жылда 3 580 жүгіру. дереккөз
- 3.Delany L.V. et al. Dietary Recommendations for Body Mass and Composition Manipulation in Male and Female Athletes: a Scoping Review of Consensus Statements. Sports Medicine, 2025;55(10):2445–2487. дереккөз
- 4.Esco M.R. et al. Comparison of total and segmental body composition using DXA and multifrequency bioimpedance in collegiate female athletes. Journal of Strength and Conditioning Research, 2015;29(4):918–925. дереккөз
- 5.Stellingwerff T. Case Study: Body Composition Periodization in an Olympic-Level Female Middle-Distance Runner Over a 9-Year Career. International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism, 2018;28(4):428–433. дереккөз
- 6.Collins J. et al. UEFA expert group statement on nutrition in elite football. British Journal of Sports Medicine, 2021;55(8):416–442. Ұстаным ХОК ұсынымдарымен үйлеседі. дереккөз
- 7.Herberts T. et al. Protocol Standardization May Improve Precision Error of InBody 720 Body Composition Analysis. International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism, 2023;33(4):222–229. дереккөз
Сенуге болатын технология
InBody-дің биоимпеданстық талдаудың озық технологиясы бүкіл әлемде 8 000-нан астам клиникалық зерттеуде расталған және ең дәл технологиялардың бірі деп танылған. DEXA-мен салыстырғанда InBody амбулаториялық науқастардың майсыз дене массасы мен май пайызын өлшеудің алтын стандартымен жоғары корреляция көрсетеді.
Ғылыми жарияланымдар мен зерттеулер
